Deri Isısı Uygulaması Tanıtımı ve Kullanım Alanlarına Örnekler

Deri ısısı (İngilizce skin temperature), derinizin yüzeyindeki sıcaklığı ölçen bir sensörle yapılan ölçümdür. Deri iletkenliği gibi stres ve kaygı gibi durumların izlenmesinde kullanılan, basit ama oldukça kullanışlı bir ölçümdür.

Bu yazı deri ısısı videomun genişletilmiş halidir. Sensörün neyi ölçtüğünü, çalışma prensibini ve nerelerde kullanıldığını sade dille anlatıyorum.

Deri ısısı derken yalnızca derinin yüzeyindeki sıcaklıktan söz ediyoruz. Bu, ateşinizi ya da vücudun iç sıcaklığını (core temperature) ölçmek anlamına gelmez; bir ateş ölçer yerine geçmez. Sensör, derinin dış yüzeyindeki ısıyı ölçer.

Ölçüm çok basittir: Bir termometreyi deriye değdirirsiniz. Sensör bantla yapıştırılır ve deriye temas etmesi yeterlidir. Nereye takılacağı çok kritik değildir, ama en doğrusu parmaklar gibi uzuvlara takmaktır. Çalışmanın amacına göre ense, sırt ya da boyun gibi deri üzerindeki başka bölgelere de takılabilir.

Çalışma prensibi herkesin bildiği bir deneyime dayanır: “Kanım çekildi” hissi. Stres, korku, kaygı ya da hoşa gitmeyen bir uyaran karşısında vücudumuz otomatik olarak, yani otonom sinir sistemi aracılığıyla bir tepki verir. Parmaklardaki ve vücudun o anda hayati olmayan bölgelerindeki kan, merkeze, daha hayati organlara doğru çekilir. Bu “savaş ya da kaç” tepkisinin bir parçasıdır ve çok eskilere dayanan içgüdüsel bir korunma mekanizmasıdır.

Kan sıcak olduğu için, kan uzuvlardan çekildiğinde ısı da onunla birlikte çekilir. Parmak ucu soğumaya başlar. Deri ısısı sensörü bu sıcaklık farkını doğrudan ölçer. Kılcal damarların daralması, yani vazokonstriksiyon, bu kan çekilmesini sağlayan mekanizmadır. (Bu mekanizma apayrı bir konu; BVP yazımızda da damar genişlemesi ve daralmasından söz etmiştik: Blood Volume Pulse yazısı.)

Deri ısısını etkileyen ikinci bir faktör daha vardır: terleme. Deri iletkenliği yazımızda anlattığımız gibi, stres altında terlediğimizde deri yüzeyinde tuzlu bir sıvı birikir. Bu sıvı buharlaşırken ortamdan, yani deriden ısı alır ve deri yüzeyi soğur.

Özetle stres anında deri iletkenliği artarken deri ısısının düşmesini bekleriz. Bunun iki nedeni vardır: terleme ve buharlaşma ile en temel neden olan, uzuvlardaki kanın merkeze çekilmesi.

En yaygın kullanım alanı stres ve kaygıdır. Kişinin ne zaman strese girdiğini ne zaman çıktığını, ne zaman huzursuz ya da huzurlu olduğunu, ne zaman korktuğunu ya da korkmadığını izlemek için güzel bir sensördür. Deri iletkenliği gibi hızlı tepki verir; ancak ilk tepkiyi her zaman deri iletkenliği gösterir, deri ısısı biraz daha yavaştır.

Bilimsel araştırmalarda, özellikle spor araştırmalarında yaygın olarak kullanılır. Aşırı terlemenin olmadığı, daha sabit sporlarda, örneğin okçuluk, atıcılık, halter, bilardo ya da satranç gibi alanlarda deri ısısı ile bir kişinin stres profilini çıkarabilirsiniz: Hangi strese daha dayanıklı, hangi koşulda daha rahat, hangi duruşta (postür) daha rahat gibi sorulara cevap aranabilir.

Sağlık alanında da yaygın kullanılır; özellikle psikologlar ve psikiyatristler, psikoterapilerde ve duyarsızlaştırma (desensitizasyon) çalışmalarında bu sensörden yararlanabilir. Alanın genel kaynakları için AAPB sayfasına bakabilirsiniz.

Araştırmalarda deri ısısı genellikle tek başına değil, çoklu (multimodal) ölçümlerle birlikte kullanılır. Yani solunum, kalp hızı ve deri iletkenliği gibi sensörler eklenir. Deri ısısı ve deri iletkenliğinin sık birlikte kullanılmasının bir nedeni de ortam koşullarıdır:

• Çok soğuk bir ortamda, deri ısısındaki değişimler havanın soğukluğu yüzünden belirsizleşebilir.
• Çok sıcak bir ortamda ise deri iletkenliği ölçümleri etkilenebilir.

İkisi aynı anda ölçülürse birinin zayıf kaldığı yeri diğeri tamamlar.

Bir başka ilginç nokta: Bu iki ölçümün çoğu zaman ters yönde değişmesini bekleriz. İletkenlik artarken ısının düşmesi gibi. Bazen iletkenlik artarken ısı da düşmez ya da ısı da artar. Bu durum çalışmanın içeriğine bağlı olarak anlamlı bir bulgu olabilir; ancak yorumlaması uzmanlık gerektirir ve tek başına bir tanı anlamına gelmez. İki ölçümün birbiriyle uyumu ya da tezadı, araştırmalarda çok net sonuçlar veren bir inceleme konusudur.

Özetle: Deri ısısı, deri iletkenliğinin tersi gibi çalışır. İletkenlikte gördüğümüzün tersini ısıda görmeyi bekleriz. Hız açısından deri iletkenliği çok anlık tepki verir; deri ısısı biraz daha geç tepki verir. Kalp hızı ve solunum ise ayrı zaman ölçeklerinde değişir; bu yüzden anlık tepkiler için deri iletkenliği, daha uzun süreli durumlar için HRV gibi ölçümler tercih edilir.

Hayır. Sensör yalnızca derinin yüzeyindeki sıcaklığı ölçer. Vücut iç sıcaklığını ya da ateşi ölçmez.

En doğrusu parmaklar gibi uzuvlardır. Çalışmanın amacına göre ense, sırt ya da boyun gibi deri üzerindeki başka bölgelere de takılabilir. Bantla yapıştırılır ve deriye temas etmesi yeterlidir.

Stres anında otonom sinir sistemi, parmaklardaki kılcal damarları daraltarak kanı merkeze doğru yönlendirir. Kanla birlikte ısı da çekildiği için deri yüzeyi soğur. Terin buharlaşması da küçük bir katkı sağlar.

İkisi de stresle ilgilidir ve birbirinin tersi yönde değişmesi beklenir: Stres arttıkça iletkenlik artar, ısı düşer. Deri iletkenliği en hızlı tepki veren ölçümdür; deri ısısı biraz daha yavaştır.

Araştırmalarda genellikle diğer sensörlerle birlikte kullanılır. Ortam sıcaklığı sonucu etkileyebileceği için tek başına yorum yapmak doğru olmaz.

Biofeedback ve neurofeedback’in genel çerçevesi için Neurofeedback Nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Bu içerik bilgilendirme ve eğitim amaçlıdır; tıbbi tavsiye değildir. Kişisel sağlık kararlarınız için bir uzmana danışın.